Ma’lumotlar bazasi va SQL: 20 daqiqada asoslar

Telegram xabarlaringiz, bankdagi hisobingiz, maktab elektron jurnali — bularning barchasi ma’lumotlar bazasida saqlanadi. Ma’lumotlar bazalari bilan ishlash har qanday backend dasturchi va ma’lumotlar tahlilchisi uchun asosiy ko‘nikma hisoblanadi.

Relyatsion ma’lumotlar bazasi

Relyatsion bazada ma’lumotlar jadvallarda saqlanadi. Har bir jadval ustunlar (maydonlar) va qatorlardan (yozuvlar) iborat. Jadvallar o‘zaro kalitlar orqali bog‘lanadi. Mashhur tizimlar: PostgreSQL, MySQL, SQLite, Microsoft SQL Server.

SQL nima?

SQL (Structured Query Language) — ma’lumotlar bazasi bilan muloqot qilish tili. U ingliz tiliga yaqin va o‘qilishi oson.

Jadval yaratish

1CREATE TABLE oquvchilar (
2  id INTEGER PRIMARY KEY,
3  ism TEXT NOT NULL,
4  sinf INTEGER,
5  ball INTEGER
6);

Ma’lumot qo‘shish

1INSERT INTO oquvchilar (ism, sinf, ball) VALUES
2  ('Aziza', 9, 92),
3  ('Bekzod', 9, 78),
4  ('Dilnoza', 10, 88);

Ma’lumot olish

1-- 9-sinf o'quvchilarini ball bo'yicha kamayish tartibida
2SELECT ism, ball FROM oquvchilar
3WHERE sinf = 9
4ORDER BY ball DESC;
5
6-- Har bir sinfning o'rtacha bali
7SELECT sinf, AVG(ball) AS ortacha
8FROM oquvchilar
9GROUP BY sinf;

Asosiy buyruqlar (CRUD)

• CREATE / INSERT — yaratish va qo‘shish
• SELECT — o‘qish
• UPDATE — o‘zgartirish
• DELETE — o‘chirish

Qayerdan boshlash?

1. Kompyuterga hech narsa o‘rnatmasdan, brauzerdagi onlayn SQL muharrirlarida mashq qiling.
2. O‘zingizga tanish mavzuda (kutubxona, sinf jurnali, do‘kon) kichik baza loyihalang.
3. Keyin JOIN — bir nechta jadvalni birlashtirishni o‘rganing.

Maslahat: Python’dagi sqlite3 moduli yordamida SQL’ni dasturlaringizga osongina ulashingiz mumkin.

Xulosa

SQL 50 yildan ortiq vaqtdan beri ishlatilmoqda va hali ham eng talabgir ko‘nikmalardan biri. Uni o‘rganish dasturlash, tahlil va SI sohalariga yo‘l ochadi.