Sinf va ob’ekt

Ob’ektga yo‘naltirilgan dasturlash (OOP) dasturni o‘zaro ta’sirlashuvchi ob’ektlar to‘plami sifatida quradi. Ob’ekt holatga (ma’lumotlar — atributlar) va xatti-harakatga (amallar — metodlar) ega bo‘ladi. Masalan, talaba ob’ektining atributlari — ism va kurs, metodi esa — kursni oshirish.

Sinf — bir turdagi ob’ektlarning umumiy tuzilishini tavsiflovchi andoza; ob’ekt esa sinfning aniq nusxasi (instansiyasi). Bitta sinfdan istalgancha ob’ekt yaratish mumkin, ularning har biri o‘z atributlari qiymatiga ega bo‘ladi. Sinf va ob’ekt munosabati tort retsepti va tayyor tortlarga o‘xshaydi: retsept bitta, tortlar esa ko‘p.

Python’da sinf class Student: qatori bilan e’lon qilinadi. Konstruktor def __init__(self, name, year): ob’ekt yaratilganda avtomatik chaqirilib, atributlarni o‘rnatadi: self.name = name. Bu yerda self — metod ishlayotgan joriy ob’ektning o‘ziga havola. Ob’ekt s = Student("Ali", 2) ko‘rinishida yaratiladi, metod nuqta orqali chaqiriladi (s.promote()), atributga ham shunday murojaat qilinadi (s.year).

OOP ning muhim tamoyillaridan biri — inkapsulyatsiya: ob’ektning ichki holati yashiriladi va faqat metodlar orqali o‘zgartiriladi. Masalan, bank hisobining balansiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qiymat berish o‘rniga deposit(amount) metodi chaqiriladi va u summaning musbatligini tekshiradi. Python’da ichki atribut nomi odatda pastki chiziq bilan boshlanadi (_balance): bu “tashqaridan tegmang” degan kelishuvdir.

Asosiy xulosalar

• OOP dasturni o‘zaro ta’sirlashuvchi ob’ektlar to‘plami sifatida quradi.
• Ob’ekt atributlar (holat) va metodlar (xatti-harakat) dan iborat.
• Sinf — andoza, ob’ekt — sinfning aniq nusxasi; bitta sinfdan ko‘p ob’ekt yaratiladi.
• Python’da konstruktor __init__, joriy ob’ektga havola esa self.
• Inkapsulyatsiya ichki holatni himoya qiladi va uni metodlar orqali nazorat qiladi.