Excel asoslari: formulalar va funksiyalar bilan tanishuv

Microsoft Excel — jadvallar bilan ishlash, hisob-kitob va tahlil uchun eng mashhur dastur. O‘qituvchi uchun u baholarni hisoblash, hisobot tayyorlash va natijalarni tahlil qilishda katta yordamchi. Ushbu maqolada asosiy formulalarni sinf jurnali misolida o‘rganamiz.

Asosiy tushunchalar

• Katak (yacheyka) — ustun harfi va qator raqami bilan belgilanadi: B3.
• Diapazon — kataklar guruhi: B2:B10.
• Formula — har doim = belgisi bilan boshlanadi: =B2+C2.
• Funksiya — tayyor formula: =SUM(B2:B10).

Misol jadval

A ustunda o‘quvchilar ismi, B, C, D ustunlarda uchta nazorat ishi bali (100 ballik tizimda). Endi formulalarni qo‘shamiz.

1. SUM — yig‘indi

1=SUM(B2:D2)

Formulani kiritib, katakning o‘ng pastki burchagidagi kichik kvadratchani (to‘ldirish markeri) pastga torting — formula barcha o‘quvchilarga nusxalanadi.

2. AVERAGE — o‘rtacha qiymat

1=AVERAGE(B2:D2)

Natijani chiroyli ko‘rsatish uchun “Kasr qismini kamaytirish” tugmasi bilan 1 xonagacha yaxlitlang yoki =ROUND(AVERAGE(B2:D2);1) dan foydalaning.

3. MIN, MAX va COUNT

• =MAX(F2:F30) — sinfdagi eng yuqori o‘rtacha ball.
• =MIN(F2:F30) — eng past ball.
• =COUNT(B2:B30) — nechta o‘quvchi baholangan.
• =COUNTIF(F2:F30;">=86") — a’lochilar soni.

4. IF — shart bo‘yicha natija

O‘rtacha ball asosida bahoni avtomatik qo‘yamiz:

1=IF(F2>=86;5;IF(F2>=71;4;IF(F2>=56;3;2)))

Diqqat: Excel tili sozlamasiga qarab argumentlar ; yoki , bilan ajratiladi. Agar formula xato bersa, ajratgichni almashtirib ko‘ring.

Nisbiy va absolyut murojaat

Formulani nusxalaganda B2 avtomatik B3, B4 ga o‘zgaradi — bu nisbiy murojaat. Agar biror katak o‘zgarmasligi kerak bo‘lsa (masalan, J1 dagi o‘tish bali), $ belgisini qo‘ying:

1=IF(F2>=$J$1;"O‘tdi";"Qayta topshiradi")

Klaviaturada F4 tugmasi J1 → $J$1 → J$1 → $J1 ko‘rinishlarini almashtiradi.

Foydali maslahatlar

1. Sarlavha qatorini Ko‘rinish → Maydonlarni mahkamlash orqali qotiring.
2. Shartli formatlash bilan 56 dan past ballarni qizil rangda ajrating.
3. Jadvalni Ctrl + T bilan “aqlli jadval”ga aylantiring — formulalar avtomatik kengayadi.
4. Xatoliklar: #DIV/0! — nolga bo‘lish, #NAME? — funksiya nomi xato, #VALUE! — matn va son aralashgan.

Amaliy topshiriq

10 ta o‘quvchi va 4 ta fan bo‘yicha jadval tuzing. Har bir o‘quvchining umumiy va o‘rtacha balini, bahosini hamda sinf bo‘yicha eng yuqori va eng past natijani hisoblang. Bu topshiriq 7–9-sinf o‘quvchilari uchun bitta dars hajmiga mos keladi.