Blok-sxemalar: algoritmni chizib tasvirlashni o‘rganamiz

Algoritmni so‘z bilan tushuntirish qiyin bo‘lishi mumkin, lekin chizilgan sxema bir qarashda tushuniladi. Blok-sxema — algoritm qadamlarini standart geometrik shakllar yordamida tasvirlash usuli. U dasturlashni o‘rganishning eng yaxshi birinchi qadami.

Asosiy elementlar

• Oval — boshlanish va tugash
• Parallelogramm — kiritish va chiqarish (ma’lumot o‘qish, natijani chiqarish)
• To‘rtburchak — amal (hisoblash, qiymat berish)
• Romb — shart (ha/yo‘q tarmoqlanishi)
• Strelkalar — bajarilish yo‘nalishi

1. Chiziqli algoritm

Qadamlar ketma-ket, shartsiz bajariladi. Misol: to‘g‘ri to‘rtburchak yuzini hisoblash.

1(Boshlash) → /a, b ni kiritish/ → [S = a * b] → /S ni chiqarish/ → (Tugash)

1a = float(input("Uzunlik: "))
2b = float(input("Kenglik: "))
3S = a * b
4print("Yuza:", S)

2. Tarmoqlanuvchi algoritm

Shartga qarab turli yo‘llar tanlanadi. Misol: sonning juft yoki toqligini aniqlash.

1(Boshlash) → /n ni kiritish/ → <n % 2 == 0 ?>
2        ha → /"Juft"/  → (Tugash)
3       yo‘q → /"Toq"/  → (Tugash)

1n = int(input("Son: "))
2if n % 2 == 0:
3    print("Juft")
4else:
5    print("Toq")

3. Takrorlanuvchi (siklik) algoritm

Qadamlar shart bajarilguncha takrorlanadi. Misol: 1 dan n gacha sonlar yig‘indisi.

1(Boshlash) → /n/ → [S = 0, i = 1] → <i <= n ?>
2   ha  → [S = S + i] → [i = i + 1] → (shartga qaytish)
3   yo‘q → /S/ → (Tugash)

1n = int(input("n = "))
2S = 0
3i = 1
4while i <= n:
5    S = S + i
6    i = i + 1
7print("Yig‘indi:", S)

Ko‘p uchraydigan xatolar

1. Boshlanish yoki tugash oval yo‘q.
2. Rombdan faqat bitta strelka chiqqan (ikkita bo‘lishi shart: “ha” va “yo‘q”).
3. Siklda o‘zgaruvchi o‘zgarmaydi — cheksiz takrorlanish.
4. Kiritish/chiqarish to‘rtburchak bilan chizilgan.

Bepul vositalar

• draw.io (diagrams.net) — brauzerda ishlaydi, ro‘yxatdan o‘tish shart emas.
• Microsoft Word / PowerPoint — “Qo‘yish → Shakllar → Blok-sxema” bo‘limi.
• Flowgorithm — blok-sxemani chizib, uni darhol ishga tushirish mumkin.

Darsga g‘oya

Hayotiy algoritmlar: “Choy damlash”, “Ko‘chani kesib o‘tish”, “Ertalab maktabga tayyorlanish”. O‘quvchilar guruhlarda blok-sxema chizadi, so‘ng boshqa guruh uni “bajarib” xatolarni topadi. Svetoforda ko‘chani kesib o‘tish — tarmoqlanuvchi algoritmning eng yaxshi misoli!