O‘zgaruvchilar, ifodalar va operatorlar

O‘zgaruvchi — dastur xotirasidagi qiymatga berilgan nom. Python’da u tayinlash operatori = bilan yaratiladi: x = 5. Bu yerda = tenglik emas, balki “o‘ng tomondagi qiymatni chap tomondagi nomga bog‘la” degan buyruqdir. Keyinroq o‘zgaruvchiga boshqa qiymat berish mumkin: x = x + 1 yozuvi uning qiymatini bittaga oshiradi.

Har bir qiymatning turi bor: butun son (int), haqiqiy son (float), matn (str), mantiqiy qiymat (bool); turni type(x) bilan bilib olish mumkin. Python’da tur qiymatdan aniqlanadi (dinamik tiplash), shuning uchun x = 5 dan keyin x = "abc" yozish mumkin. Nom harf yoki pastki chiziq bilan boshlanadi, faqat harf, raqam va _ dan iborat bo‘ladi; bosh va kichik harflar farqlanadi (count va Count — turli nomlar). input() funksiyasi doim matn qaytaradi, shuning uchun sonni int() yoki float() bilan aylantirish kerak.

Ifoda — qiymatlar, o‘zgaruvchilar va operatorlardan tuzilgan, bitta qiymatga hisoblanadigan yozuv: 2 * (x + 3). Arifmetik operatorlar: +, -, *, / (bo‘lish; natija doim float), // (butun qismi) va % (qoldiq). Masalan, 7 / 2 ifodasi 3.5 ga, 7 // 2 ifodasi 3 ga, 7 % 2 ifodasi esa 1 ga teng. Qoldiq operatori ko‘p qo‘llanadi: n % 2 == 0 sharti sonning juftligini tekshiradi.

Taqqoslash operatorlari (==, !=, <, >, <=, >=) bool qiymat qaytaradi, mantiqiy operatorlar and, or, not esa ularni birlashtiradi. Amallar ustuvorlik bo‘yicha bajariladi: avval qavslar, keyin *, /, //, %, so‘ng +, -, shuning uchun 2 + 3 * 4 ifodasi 14 ga, (2 + 3) * 4 esa 20 ga teng. Haqiqiy sonlar kompyuterda ikkilik tizimda taqribiy saqlanadi, shu sababli 0.1 + 0.2 natijasi aynan 0.3 emas, 0.30000000000000004 bo‘ladi; haqiqiy sonlarni == bilan solishtirishdan saqlaning.

Asosiy xulosalar

• O‘zgaruvchi — qiymatga berilgan nom; Python’da u = bilan yaratiladi va keyin boshqa qiymatga bog‘lanishi mumkin.
• Asosiy turlar: int, float, str, bool; input() matn qaytaradi, uni int() yoki float() bilan aylantiring.
• Ifoda operatorlar yordamida bitta qiymatga hisoblanadi; / natijasi doim float, // butun qismni, % qoldiqni beradi.
• Taqqoslash operatorlari bool qaytaradi, and, or, not ularni birlashtiradi.
• Ustuvorlik natijani belgilaydi, aniqlik uchun qavslardan foydalaning; haqiqiy sonlar taqribiy saqlanadi.