Asosiy kontentga o‘tish
Informatik.uz
1-bob. Algoritm turlari

Tarmoqlanuvchi algoritmlar va shartlar

Ba’zan harakatni sharoitga qarab tanlashga to‘g‘ri keladi. Shart nima ekanini, to‘liq va qisqa tarmoqlanishni o‘rganamiz hamda ikki sondan kattasini topish algoritmini tuzamiz.

1-mavzu / 111 daq o‘qishYangilangan: 27-oktabr, 2026
Mavzular ro‘yxati (1 / 11)

Hayotda ko‘p ishlar sharoitga qarab o‘zgaradi: yomg‘ir yog‘sa, soyabon olamiz, yog‘masa, olmaymiz. Bunday hollarda algoritm tarmoqlanuvchi bo‘ladi: unda shart tekshiriladi va natijaga qarab ikki yo‘ldan biri tanlanadi. Shart — rost yoki yolg‘on bo‘lishi mumkin bo‘lgan fikr.

Tarmoqlanishning ikki ko‘rinishi bor. To‘liq tarmoqlanishda «agar shart rost bo‘lsa, bir amal bajariladi, aks holda boshqa amal bajariladi». Qisqa tarmoqlanishda amal faqat shart rost bo‘lgandagina bajariladi, aks holda hech narsa qilinmaydi. Blok-sxemada shart romb ichida yoziladi, undan «ha» va «yo‘q» deb belgilangan ikkita strelka chiqadi.

Misol: ikki sondan kattasini topish. a va b sonlari kiritiladi, so‘ng a > b sharti tekshiriladi. Shart rost bo‘lsa, javob a bo‘ladi, aks holda javob b bo‘ladi. Murakkab shartlar «va», «yoki», «emas» so‘zlari bilan tuziladi: masalan, «son 10 dan katta va 20 dan kichik».

Asosiy xulosalar

  • Tarmoqlanuvchi algoritmda shartga qarab ikki yo‘ldan biri tanlanadi.
  • Shart — rost yoki yolg‘on bo‘ladigan fikr.
  • Tarmoqlanish to‘liq («agar … aks holda …») yoki qisqa bo‘ladi.
  • Blok-sxemada shart romb bilan, «ha» va «yo‘q» strelkalari bilan ko‘rsatiladi.
  • Murakkab shartlar «va», «yoki», «emas» yordamida tuziladi.

Amaliy topshiriqlar

  1. «Agar tashqarida sovuq bo‘lsa, issiq kiyim kiying, aks holda yengil kiyim kiying» algoritmining blok-sxemasini chizing.
  2. Kiritilgan sonning musbat, manfiy yoki nolga tengligini aniqlovchi algoritmni blok-sxema ko‘rinishida tuzing; buning uchun ketma-ket ikkita shartdan foydalaning.
  3. Ikki sondan kattasini topish algoritmini tuzing va a = 7, b = 12 qiymatlari uchun uni qo‘lda bajarib ko‘ring: qaysi strelka bo‘ylab borasiz va javob nima bo‘ladi?

Mustahkamlash savollari

O‘zingizni sinab ko‘ring: avval o‘ylab ko‘ring, keyin javobni oching.

  1. 1Shart deganda nima tushuniladi?
    Rost yoki yolg‘on bo‘lishi mumkin bo‘lgan fikr, masalan, a > b.
  2. 2To‘liq va qisqa tarmoqlanish qanday farqlanadi?
    To‘liq tarmoqlanishda shart rost bo‘lsa ham, yolg‘on bo‘lsa ham alohida amal bajariladi; qisqasida amal faqat shart rost bo‘lganda bajariladi.
  3. 3Blok-sxemada shart qaysi shakl bilan ko‘rsatiladi?
    Romb bilan; undan «ha» va «yo‘q» strelkalari chiqadi.

0 / 11 mavzu o‘tildi

Kirib belgilash
Informatika 7-sinf darsligi muqovasi
DarslikdaInformatika — 7-sinf