Axborotni kodlash

Kodlash — axborotni boshqa shaklda, ya’ni kod ko‘rinishida tasvirlash. Kodlash qadimdan ishlatilgan: svetofor ranglari harakat qoidasini bildiradi, musiqa notalari ovozni yozib qo‘yadi, kutubxona kitoblari esa shifr bilan belgilanadi. Kodni tushunish uchun uni qaytadan oddiy shaklga o‘tkazish, ya’ni dekodlash kerak.

Mashhur misollardan biri — Morze alifbosi. Unda har bir harf nuqta va tire ketma-ketligi bilan yoziladi: masalan, «SOS» signali ··· ––– ··· ko‘rinishida beriladi. Bu usulda faqat ikki xil belgi ishlatiladi, kompyuter kodiga esa aynan shunday yondashuv xos.

Kompyuterda har bir belgining (harf, raqam, tinish belgisi) o‘z raqamli kodi bor, bu kod esa 0 va 1 lardan iborat. Masalan, lotin «A» harfi 65 raqami bilan, «B» harfi 66 bilan kodlanadi. Barcha tillarning harflarini birlashtirgan zamonaviy jadval Unicode deb ataladi, shu sababli o‘zbekcha, ruscha va inglizcha matnlarni bir hujjatda yozish mumkin.

Rasm ham kodlanadi: u mayda rangli nuqtalar — piksellardan iborat, har bir pikselning rangi esa son bilan beriladi. Tovush va video ham sonlar ko‘rinishida saqlanadi. Shuning uchun kompyuter har xil axborotni bir xil usulda saqlay oladi.

Asosiy xulosalar

• Kodlash — axborotni boshqa shaklga o‘tkazish, dekodlash — uni qayta tiklash.
• Morze alifbosida harflar nuqta va tire bilan yoziladi.
• Kompyuterda har bir belgining o‘z raqamli kodi bor.
• Rasm, tovush va video ham sonlar ko‘rinishida kodlanadi.