Asosiy kontentga o‘tish
Informatik.uz
1-bob. Kompyuter bilan tanishuv

Klaviatura va sichqoncha imkoniyatlari

Klaviatura tugmalari guruhlari, tezkor tugmalar birikmalari hamda sichqonchaning o‘ng tugmasi va g‘ildiragi imkoniyatlari bilan tanishib, kompyuterda ancha tezroq va qulayroq ishlashni o‘rganamiz.

2-mavzu / 112 daq o‘qishYangilangan: 27-oktabr, 2026
Mavzular ro‘yxati (2 / 11)

Klaviaturadagi tugmalar bir necha guruhga bo‘lingan. O‘rtada harf, raqam va belgilar tugmalari joylashgan, eng yuqori qatorda esa F1–F12 funksional tugmalar bor. O‘ng tomonda kursorni siljituvchi strelka tugmalari, katta klaviaturalarda esa raqamlar uchun alohida blok turadi.

Maxsus tugmalar harflardan boshqacha ishlaydi. Caps Lock yoqilsa, hamma harflar bosh harf bilan yoziladi, Shift esa faqat bosib turilgan paytda bosh harf yozdiradi. Tab matnda chekinish qoldiradi, Esc esa ochilgan menyuni yopadi yoki amalni bekor qiladi.

Ba’zi tugmalar birgalikda bosilganda tezkor buyruq beradi. Ctrl + C tanlangan narsadan nusxa oladi, Ctrl + V uni kerakli joyga qo‘yadi, Ctrl + X esa qirqib oladi. Ctrl + Z oxirgi amalni bekor qiladi, Ctrl + S hujjatni saqlaydi. Avval Ctrl tugmasini bosib turing, keyin ikkinchi tugmani bosing.

Sichqonchaning chap tugmasi tanlaydi va ochadi, o‘ng tugmasi esa kontekst menyuni ochadi — bu tanlangan narsa bilan bajarish mumkin bo‘lgan amallar ro‘yxati. G‘ildirakni aylantirsangiz, sahifa yuqoriga yoki pastga siljiydi. Tugmani bosib turib sichqonchani surish orqali fayllarni ko‘chirish yoki matnni belgilash mumkin.

Asosiy xulosalar

  • Klaviatura tugmalari harf-raqam, funksional, strelka va raqamli bloklarga bo‘linadi.
  • Shift va Caps Lock bosh harf yozishga yordam beradi.
  • Ctrl + C, Ctrl + V, Ctrl + X, Ctrl + Z eng ko‘p ishlatiladigan tezkor tugmalardir.
  • Sichqonchaning o‘ng tugmasi kontekst menyuni ochadi, g‘ildiragi sahifani aylantiradi.

Amaliy topshiriqlar

  1. Matn muharririda bitta gap yozing, uni belgilab, Ctrl + C va Ctrl + V yordamida uch marta takrorlang, so‘ng Ctrl + Z bilan oxirgi takrorni olib tashlang.
  2. Yozgan matningiz ustida sichqonchaning o‘ng tugmasini bosing va chiqqan kontekst menyudagi buyruqlarni daftaringizga yozing.
  3. Bir so‘zni Caps Lock, boshqa so‘zni Shift yordamida bosh harflar bilan yozing va ikki usul qanday farq qilishini ayting.

Mustahkamlash savollari

O‘zingizni sinab ko‘ring: avval o‘ylab ko‘ring, keyin javobni oching.

  1. 1Ctrl + C va Ctrl + V tugmalar birikmalari nima uchun ishlatiladi?
    Ctrl + C tanlangan narsadan nusxa oladi, Ctrl + V esa nusxani kerakli joyga qo‘yadi.
  2. 2Kontekst menyu nima va u qanday ochiladi?
    Tanlangan narsa bilan bajarish mumkin bo‘lgan amallar ro‘yxati; uni sichqonchaning o‘ng tugmasi bilan ochamiz.
  3. 3Shift va Caps Lock tugmalari qanday farq qiladi?
    Shift faqat bosib turilgan paytda bosh harf yozdiradi, Caps Lock esa o‘chirilmaguncha barcha harflarni bosh harfga o‘tkazadi.

0 / 11 mavzu o‘tildi

Kirib belgilash
Informatika 5-sinf darsligi muqovasi
DarslikdaInformatika — 5-sinf