Asosiy kontentga o‘tish
Informatik.uz
1-bob. Kompyuter tarmoqlari

IP-manzil va domen nomlari

Har bir qurilma tarmoqda o‘z IP-manzili bilan aniqlanadi, odamlar uchun esa qulay domen nomlari ishlatiladi. DNS nomni manzilga qanday aylantirishini va IPv4 hamda IPv6 farqini ko‘rib chiqamiz.

2-mavzu / 112 daq o‘qishYangilangan: 27-oktabr, 2026
Mavzular ro‘yxati (2 / 11)

Xat jo‘natish uchun pochta manzili kerak bo‘lgani kabi, tarmoqdagi har bir qurilma ham o‘z manziliga ega bo‘lishi kerak. Bu — IP-manzil (Internet Protocol manzili). Eng keng tarqalgan IPv4 manzili nuqta bilan ajratilgan to‘rtta sondan iborat, har bir son 0 dan 255 gacha: 192.168.1.10.

IPv4 manzili 32 bitdan iborat, shuning uchun jami taxminan 4,3 milliard (2^32) manzil mavjud. Qurilmalar soni bundan oshib ketgani sababli 128 bitli IPv6 standarti yaratildi; uning manzili o‘n oltilik raqamlar guruhlari bilan yoziladi, masalan, 2001:db8::1. Uy va maktab tarmoqlarida odatda shaxsiy manzillar (192.168.x.x, 10.x.x.x) ishlatiladi: ular faqat mahalliy tarmoq ichida amal qiladi, internetga esa marshrutizatorning umumiy manzili orqali chiqiladi.

Raqamlarni yodda saqlash qiyin, shuning uchun odamlarga qulay domen nomlari o‘ylab topilgan, masalan, www.informatik.uz. Domen nomi o‘ngdan chapga o‘qiladi: avval yuqori darajadagi domen (masalan, uz — O‘zbekiston domeni, com, org), keyin ikkinchi darajadagi domen (informatik), so‘ng subdomen (www).

Brauzer sayt manzilini bilish uchun DNS (Domain Name System) serveriga murojaat qiladi. DNS domen nomini IP-manzilga aylantiradi, shuning uchun uni ko‘pincha internetning “telefon kitobi” deyishadi. Olingan manzil bo‘yicha brauzer serverga ulanadi va sahifani so‘raydi.

Asosiy xulosalar

  • IP-manzil tarmoqdagi qurilmani aniqlaydi: IPv4 — 32 bitli, IPv6 — 128 bitli.
  • IPv4 manzili nuqta bilan ajratilgan to‘rtta son (0–255) ko‘rinishida yoziladi.
  • Mahalliy tarmoqlarda shaxsiy manzillar ishlatiladi, internetga esa marshrutizatorning umumiy manzili orqali chiqiladi.
  • Domen nomi odamlar uchun qulay; DNS uni IP-manzilga aylantiradi.

Amaliy topshiriqlar

  1. Windows’da ipconfig, Linux’da ip a, macOS’da ifconfig buyrug‘ini bajaring va kompyuteringizning IPv4 manzilini toping.
  2. nslookup example.com buyrug‘ini bajaring va javobdagi IP-manzillarni daftaringizga yozing; keyin boshqa saytning manzilini xuddi shunday aniqlang.
  3. Quyidagi manzillardan qaysilari to‘g‘ri IPv4 manzil ekanini aniqlang va sababini yozing: 192.168.0.1, 256.10.0.3, 10.0.0, 172.16.254.1.

Mustahkamlash savollari

O‘zingizni sinab ko‘ring: avval o‘ylab ko‘ring, keyin javobni oching.

  1. 1Nima uchun IPv6 standarti yaratildi?
    IPv4 manzillari soni (taxminan 4,3 milliard) qurilmalar soniga yetmay qoldi, IPv6 esa nihoyatda ko‘p manzil beradi.
  2. 2DNS qanday vazifani bajaradi?
    Domen nomini (masalan, example.com) IP-manzilga aylantiradi.
  3. 3IPv4 manzilidagi har bir son nima uchun 255 dan oshmaydi?
    Har bir son 8 bit (1 bayt) bilan yoziladi, 8 bitda esa 0 dan 255 gacha 256 ta qiymat bor.

0 / 11 mavzu o‘tildi

Kirib belgilash
Informatika 10-sinf darsligi muqovasi
DarslikdaInformatika — 10-sinf