Internet xizmatlari: WWW, elektron pochta, qidiruv

Ko‘pchilik internetni veb-saytlar bilan adashtiradi. Internet — butun dunyo kompyuter tarmoqlarini birlashtiruvchi infratuzilma, WWW (World Wide Web, butunjahon o‘rgimchak to‘ri) esa unda ishlaydigan xizmatlardan biri: o‘zaro giperhavolalar bilan bog‘langan veb-sahifalar to‘plami. WWW 1989–1991-yillarda Tim Berners-Li tomonidan yaratilgan.

Veb-sahifa brauzer (Chrome, Firefox, Safari va boshqalar) orqali ochiladi. Sahifaning manzili URL deyiladi: https://informatik.uz/courses manzilida https — protokol, informatik.uz — domen nomi, /courses esa sahifa yo‘li. Brauzer serverga so‘rov yuboradi, server esa sahifa kodini qaytaradi va brauzer uni chizib ko‘rsatadi.

Elektron pochta (e-mail) xatlarni bir necha soniyada yetkazadi. Manzil foydalanuvchi@domen.uz ko‘rinishida bo‘ladi: @ belgisidan oldin pochta qutisi nomi, keyin esa pochta serveri. Xatga fayl biriktirish, nusxa (CC) yuborish mumkin. Notanish jo‘natuvchining havolalari va fayllarini ochishdan oldin ehtiyot bo‘ling.

Qidiruv tizimlari (Google, Yandex va boshqalar) milliardlab sahifalar orasidan kerakli ma’lumotni topadi. Aniq natija olish uchun muhim so‘zlarni tanlang, aniq ibora uchun qo‘shtirnoq ishlating ("tarmoq topologiyasi"), keraksiz so‘zni minus belgisi bilan chiqarib tashlang. Topilgan ma’lumotning manbasini tekshiring: bir nechta ishonchli saytda tasdiqlanganini ko‘ring.

Asosiy xulosalar

Internet — tarmoqlar infratuzilmasi, WWW esa uning xizmatlaridan biri.
URL protokol, domen nomi va sahifa yo‘lidan iborat.
Elektron pochta manzili nom@domen ko‘rinishida bo‘ladi.
Qidiruvda aniq so‘zlar, qo‘shtirnoq va manbani tekshirish natijani yaxshilaydi.

Amaliy topshiriqlar

Biror saytning URL manzilini oling va uni protokol, domen nomi va yo‘l qismlariga ajrating.
Qidiruv tizimida "Muhammad al-Xorazmiy" so‘rovini oddiy va qo‘shtirnoq bilan yozib, natijalar farqini taqqoslang.
Sinfdoshingizga (ustoz ruxsati bilan) fayl biriktirilgan elektron xat yuboring va manzil qismlarini tushuntirib bering.

Mustahkamlash savollari

O‘zingizni sinab ko‘ring: avval o‘ylab ko‘ring, keyin javobni oching.

1Internet va WWW bir narsami?Javobni ko‘rish

Yo‘q. Internet — tarmoqlar infratuzilmasi, WWW esa uning ustida ishlaydigan veb-sahifalar xizmati; pochta kabi boshqa xizmatlar ham bor.

2`https://example.uz/news` manzilida domen nomi qaysi qism?Javobni ko‘rish

`example.uz`; `https` — protokol, `/news` — sahifa yo‘li.