Tarmoq nima: mahalliy va global tarmoqlar

Kompyuter tarmog‘i — ma’lumot almashish uchun o‘zaro ulangan qurilmalar (kompyuter, telefon, printer, server) to‘plami. Tarmoq orqali fayllarni jo‘natish, printerni birgalikda ishlatish va internetga chiqish mumkin. Qurilmalar kabel (masalan, Ethernet) yoki radioto‘lqin (Wi-Fi) orqali ulanadi.

Tarmoq bir necha asosiy qismdan iborat. Har bir kompyuterda tarmoq kartasi bo‘ladi; kommutator (switch) bir tarmoq ichidagi qurilmalarni bir-biriga ulaydi, marshrutizator (router) esa turli tarmoqlarni o‘zaro bog‘laydi. Ma’lumot kichik bo‘laklarga — paketlarga — bo‘linib uzatiladi, uzatish qoidalarini esa protokollar (masalan, TCP/IP) belgilaydi.

Mahalliy tarmoq (LAN, Local Area Network) bitta xona, maktab yoki bino ichidagi qurilmalarni birlashtiradi: u tez ishlaydi va odatda bitta tashkilotga qarashli bo‘ladi. Global tarmoq (WAN, Wide Area Network) shaharlar va mamlakatlarni bog‘laydi; uni odatda aloqa operatorlari yaratadi. Internet — dunyodagi eng katta global tarmoq, ya’ni son-sanoqsiz mahalliy va global tarmoqlarning birlashmasi.

Uydagi Wi-Fi marshrutizator ikki vazifani bajaradi: telefon va noutbuklarni uy tarmog‘iga (LAN) ulaydi va shu tarmoqni provayder orqali internetga (WAN) bog‘laydi. Shu sababli uydagi qurilmalar bir-biri bilan o‘z tarmog‘i ichida, internetdagi saytlar bilan esa marshrutizator orqali aloqa qiladi.

Asosiy xulosalar

Kompyuter tarmog‘i — ma’lumot almashish uchun o‘zaro ulangan qurilmalar to‘plami.
Kommutator qurilmalarni bir tarmoq ichida, marshrutizator esa turli tarmoqlarni o‘zaro bog‘laydi.
Ma’lumot paketlarga bo‘linib, protokollar (masalan, TCP/IP) qoidalari bo‘yicha uzatiladi.
LAN kichik hududni, WAN keng hududlarni qamrab oladi; internet — global tarmoq.

Amaliy topshiriqlar

Maktab kompyuter xonasi tarmog‘ining sxemasini chizing: kompyuterlar, kommutator, marshrutizator va internetga chiqish yo‘lini ko‘rsating.
Uyingizdagi barcha tarmoq qurilmalarini sanab chiqing va har birining tarmoqqa kabel orqali yoki Wi-Fi orqali ulanganini jadvalga yozing.
Quyidagilarni mahalliy (LAN) yoki global (WAN) tarmoqqa ajrating va sababini izohlang: maktabdagi kompyuter xonasi, bankning turli viloyatlardagi filiallarini bog‘lovchi tarmoq, uydagi Wi-Fi, butun dunyo bo‘ylab internet.

Mustahkamlash savollari

O‘zingizni sinab ko‘ring: avval o‘ylab ko‘ring, keyin javobni oching.

1Kommutator va marshrutizatorning vazifalari qanday farq qiladi?Javobni ko‘rish

Kommutator bir tarmoq ichidagi qurilmalarni ulaydi, marshrutizator esa turli tarmoqlarni (masalan, uy tarmog‘ini va internetni) bog‘laydi.

2Nima uchun internetni “tarmoqlar tarmog‘i” deyishadi?Javobni ko‘rish

Chunki u ko‘plab mustaqil tarmoqlarning — mahalliy, korporativ va provayder tarmoqlarining — o‘zaro ulanishidan hosil bo‘lgan.

3Protokol nima?Javobni ko‘rish

Qurilmalar ma’lumot almashishda amal qiladigan qoidalar to‘plami (masalan, TCP/IP).