Tarmoq topologiyalari va qurilmalari

Tarmoq topologiyasi — kompyuterlar va aloqa kanallarining o‘zaro joylashish sxemasi. Shina topologiyasida barcha kompyuterlar bitta umumiy kabelga ulanadi: u arzon, ammo kabel shikastlansa butun tarmoq to‘xtaydi. Halqa topologiyasida kompyuterlar doira bo‘ylab ketma-ket bog‘lanadi va ma’lumot bir yo‘nalishda uzatiladi.

Yulduz topologiyasi bugungi kunda eng ko‘p tarqalgan. Unda har bir kompyuter markaziy qurilmaga (kommutator yoki marshrutizatorga) alohida kabel bilan ulanadi. Bitta kompyuter ishdan chiqsa, qolganlari ishlashda davom etadi; kamchiligi — markaziy qurilma buzilsa, tarmoq ishlamay qoladi. Maktab kompyuter xonasi odatda aynan shu sxemada quriladi.

Tarmoq qurilmalari har xil vazifa bajaradi. Tarmoq kartasi kompyuterni tarmoqqa ulaydi. Kommutator (switch) bitta tarmoq ichidagi qurilmalarni bog‘laydi va ma’lumotni aynan kerakli kompyuterga yo‘naltiradi. Marshrutizator (router) esa turli tarmoqlarni, masalan uy tarmog‘ini va internetni, bog‘laydi hamda ma’lumot yo‘lini tanlaydi.

Modem raqamli signalni telefon yoki optik liniya orqali uzatiladigan signalga va teskarisiga aylantiradi. Uyingizdagi Wi-Fi qurilmasi ko‘pincha modem, marshrutizator va simsiz kirish nuqtasi vazifalarini birlashtiradi. Ma’lumot uzatish tezligi bit/s (sekundiga bit) bilan o‘lchanadi, masalan 100 Mbit/s tezlikda sekundiga taxminan 12,5 megabayt uzatiladi.

Asosiy xulosalar

• Topologiya — tarmoq elementlarining bog‘lanish sxemasi: shina, halqa, yulduz.
• Yulduz topologiyasi eng ishonchli va keng tarqalgan.
• Kommutator bitta tarmoq ichida, marshrutizator esa turli tarmoqlar o‘rtasida ishlaydi.
• Tezlik bit/s da o‘lchanadi; 8 bit = 1 bayt.