Ikkilik sanoq sistemasi

Sanoq sistemasi — sonlarni yozish usuli. Biz kundalik hayotda o‘nlik sistemadan foydalanamiz: unda o‘nta raqam (0–9) bor va har bir keyingi o‘rin o‘nga ko‘paytiriladi. Ikkilik sistemada esa faqat ikki raqam — 0 va 1 bor, chunki kompyuterning elektron sxemalari ikki holatda bo‘ladi: signal bor yoki yo‘q.

Ikkilik sonni o‘nlikka o‘tkazish uchun har bir raqamni o‘rniga mos ikkining darajasiga ko‘paytirib qo‘shamiz. O‘ngdan chapga darajalar 1, 2, 4, 8, 16, … bo‘ladi. Masalan, 1101₂ = 1·8 + 1·4 + 0·2 + 1·1 = 13. Teskarisiga, o‘nlik sonni ikkilikka o‘tkazish uchun uni ketma-ket 2 ga bo‘lib, qoldiqlarni yozib boramiz, so‘ng qoldiqlarni teskari tartibda o‘qiymiz.

Misol: 13 ni ikkilikka o‘tkazamiz. 13 : 2 = 6 (qoldiq 1), 6 : 2 = 3 (qoldiq 0), 3 : 2 = 1 (qoldiq 1), 1 : 2 = 0 (qoldiq 1). Qoldiqlarni pastdan yuqoriga o‘qiymiz: 1101. Tekshirish: 8 + 4 + 1 = 13, to‘g‘ri. Shunday qilib, kompyuter matn, rasm va tovushni ham nol va birlar ketma-ketligi sifatida saqlaydi.

Asosiy xulosalar

• Ikkilik sistemada faqat 0 va 1 raqamlari ishlatiladi.
• Ikkilikdan o‘nlikka: raqamlar ikkining darajalariga ko‘paytirilib qo‘shiladi.
• O‘nlikdan ikkilikka: ketma-ket 2 ga bo‘lib, qoldiqlar teskari o‘qiladi.
• Kompyuter barcha axborotni ikkilik kodda saqlaydi.