Asosiy kontentga o‘tish
Informatik.uz
1-bob. Algoritm asoslari

Ijrochi va buyruqlar tizimi

Algoritmni kim bajaradi va u qaysi buyruqlarni tushunadi? Ijrochi, buyruqlar tizimi va ijrochi muhiti tushunchalarini oddiy robot misolida o‘rganamiz.

3-mavzu / 111 daq o‘qishYangilangan: 27-oktabr, 2026
Mavzular ro‘yxati (3 / 11)

Ijrochi — algoritmni bajaradigan inson, hayvon yoki qurilma. Kompyuter, robot-changyutgich, dasturlash muhitidagi sprayt va hatto retsept bo‘yicha taom tayyorlayotgan oshpaz ham ijrochidir. Ijrochi algoritmning ma’nosini o‘ylab ko‘rmaydi, faqat unga yozilgan buyruqlarni aniq bajaradi.

Ijrochi bajara oladigan barcha buyruqlar to‘plami uning buyruqlar tizimi deb ataladi. Masalan, oddiy robot «oldinga», «chapga bur», «o‘ngga bur» va «bo‘yoq tushir» buyruqlarini biladi. Ijrochi buyruqlar tizimida bo‘lmagan buyruqni bajara olmaydi, shuning uchun algoritmni faqat shu buyruqlardan tuzish kerak.

Ijrochi ishlaydigan joy ijrochi muhiti deyiladi. Robot uchun u katakli maydon, Scratch uchun esa sahna. Muhitning qoidalari ham muhim: robot devordan o‘ta olmaydi, sprayt esa sahna chegarasidan chiqib keta olmaydi.

Misol: robot katakli maydonda (1; 1) katakda turibdi va uni (1; 3) katakka olib borish kerak. Algoritm: «oldinga, oldinga». Agar ijrochi faqat «oldinga» buyrug‘ini bilmasa, algoritm bajarilmaydi. Shu sababli algoritmni tuzishdan avval ijrochi nimalarni bilishini aniqlab oling.

Asosiy xulosalar

  • Ijrochi — algoritmni bajaruvchi inson yoki qurilma.
  • Buyruqlar tizimi — ijrochi bajara oladigan barcha buyruqlar to‘plami.
  • Ijrochi muhiti — ijrochi ishlaydigan joy va uning qoidalari.
  • Algoritm faqat ijrochi biladigan buyruqlardan tuzilishi kerak.

Amaliy topshiriqlar

  1. Uch xil ijrochi nomini yozing va har birining ikkitadan buyrug‘ini ayting.
  2. Robotning buyruqlari: «oldinga», «chapga bur», «o‘ngga bur». Uni 3 katak oldinga, so‘ng o‘ngga burib yana 2 katak yurgizadigan algoritm yozing.
  3. Robot-changyutgich uchun buyruqlar tizimi tuzing: kamida beshta buyruq o‘ylab toping.

Mustahkamlash savollari

O‘zingizni sinab ko‘ring: avval o‘ylab ko‘ring, keyin javobni oching.

  1. 1Buyruqlar tizimi nima?
    Ijrochi bajara oladigan barcha buyruqlar to‘plami.
  2. 2Nega algoritmni ijrochi bilmaydigan buyruq bilan tuzib bo‘lmaydi?
    Chunki ijrochi o‘z buyruqlar tizimida yo‘q buyruqni bajara olmaydi.

0 / 11 mavzu o‘tildi

Kirib belgilash
Informatika 6-sinf darsligi muqovasi
DarslikdaInformatika — 6-sinf