Matnli fayllarni o‘qish va yozish

O‘zgaruvchilar kompyuter xotirasida saqlanadi va dastur tugashi bilan o‘chib ketadi. Ma’lumotlarni uzoq saqlash uchun ularni faylga yozish kerak. Matnli fayl — oddiy matn saqlovchi fayl (masalan, notes.txt), uni istalgan muharrirda ochish mumkin. Python fayl bilan open() funksiyasi orqali ishlaydi.

Fayl uch bosqichda ishlatiladi: ochish, o‘qish yoki yozish, yopish. Eng qulay usul — with konstruksiyasi: with open("notes.txt", "w", encoding="utf-8") as f: va uning ichida f.write("Salom\n"). Blok tugagach fayl o‘zi yopiladi. Rejim harfi muhim: "r" — o‘qish, "w" — yozish (eski mazmun o‘chadi), "a" — oxiriga qo‘shish.

Faylni o‘qishning bir necha usuli bor. f.read() butun matnni bitta satr qilib beradi, f.readline() bitta qatorni o‘qiydi, f.readlines() esa qatorlar ro‘yxatini qaytaradi. Eng oddiy yo‘li — faylni sikl bilan aylanib chiqish: for line in f: va print(line.strip()). strip() qator oxiridagi ko‘rinmas o‘tish belgisini olib tashlaydi.

Agar o‘qilayotgan fayl mavjud bo‘lmasa, Python FileNotFoundError xatosini beradi. Uni try va except FileNotFoundError: bilan ushlab, foydalanuvchiga tushunarli xabar ko‘rsatish mumkin. O‘zbekcha harflar to‘g‘ri saqlanishi uchun encoding="utf-8" ni ko‘rsatishni odat qiling. Raqamlarni faylga yozishda ularni str() bilan satrga aylantiring.

Asosiy xulosalar

• Faylga yozilgan ma’lumot dastur tugagandan keyin ham saqlanadi.
• with open(nom, rejim, encoding="utf-8") as f: — fayl bilan ishlashning qulay usuli.
• Rejimlar: "r" o‘qish, "w" yozish, "a" qo‘shish.
• Mavjud bo‘lmagan fayl FileNotFoundError beradi; uni try/except bilan ushlash mumkin.