Asosiy kontentga o‘tish
Informatik.uz
1-bob. Python asoslari

O‘zgaruvchilar va ma’lumot turlari

O‘zgaruvchi ma’lumotni nom bilan saqlaydi. Qiymat berish, nomlash qoidalari, asosiy ma’lumot turlari va sonlar ustida amallarni o‘rganamiz hamda kiritilgan matnni songa aylantiramiz.

2-mavzu / 112 daq o‘qishYangilangan: 27-oktabr, 2026
Mavzular ro‘yxati (2 / 11)

O‘zgaruvchi — qiymat saqlanadigan xotira joyiga berilgan nom. Python’da o‘zgaruvchiga qiymat tenglik belgisi bilan beriladi: age = 15. Bu matematikadagi tenglama emas, balki «o‘ng tomondagi qiymatni chap tomondagi nom ostida saqla» degan buyruqdir, shuning uchun age = age + 1 yozuvi o‘zgaruvchi qiymatini 1 taga oshiradi.

O‘zgaruvchi nomi harf yoki pastki chiziq (_) bilan boshlanadi, uning ichida harflar, raqamlar va _ bo‘lishi mumkin; bo‘sh joy qo‘yib bo‘lmaydi. Nomlar katta-kichik harflarga sezgir: age va Age ikki xil o‘zgaruvchi. if, for kabi Python xizmatchi so‘zlarini nom sifatida ishlatib bo‘lmaydi.

Asosiy ma’lumot turlari: butun son int (masalan, 15), kasr son float (3.14), matn str ("Ali") va mantiqiy qiymat bool (True yoki False). Qiymat turini type() funksiyasi aniqlaydi. input() har doim matn qaytaradi, shuning uchun son kerak bo‘lsa, uni int(input("Yoshingiz: ")) ko‘rinishida o‘zgartirish kerak.

Sonlar ustida +, -, * va / amallari bajariladi. Bundan tashqari, // butun bo‘lishni, % bo‘lishdan qoldiqni, ** esa darajaga oshirishni bildiradi: 7 // 2 natijasi 3, 7 % 2 natijasi 1, 2 ** 3 natijasi 8. Oddiy bo‘lish esa har doim kasr son beradi: 7 / 2 natijasi 3.5.

Asosiy xulosalar

  • O‘zgaruvchi — qiymat saqlaydigan nomlangan xotira joyi; qiymat = belgisi bilan beriladi.
  • Nom harf yoki _ bilan boshlanadi, katta va kichik harflar farqlanadi.
  • Asosiy turlar: int, float, str, bool.
  • input() matn qaytaradi, son kerak bo‘lsa int() yoki float() bilan o‘zgartiriladi.
  • Sonlar ustida +, -, *, /, shuningdek butun bo‘lish // va qoldiq % amallari bajariladi.

Amaliy topshiriqlar

  1. a = 7 va b = 2 o‘zgaruvchilari uchun +, -, *, /, // va % amallari natijalarini chiqaruvchi dastur yozing; ishga tushirishdan oldin natijalarni taxmin qiling.
  2. Foydalanuvchidan ikkita son so‘rab, ularning yig‘indisi va o‘rta arifmetigini chiqaradigan dastur tuzing (int(input()) dan foydalaning).
  3. type() yordamida 15, 3.14, "15" va True qiymatlarining turlarini aniqlang va nima uchun "15" son emasligini yozib qo‘ying.

Mustahkamlash savollari

O‘zingizni sinab ko‘ring: avval o‘ylab ko‘ring, keyin javobni oching.

  1. 17 // 2 va 7 % 2 ifodalari qanday natija beradi?
    7 // 2 natijasi 3 (butun qism), 7 % 2 natijasi 1 (qoldiq).
  2. 2input() funksiyasi qaysi turdagi qiymat qaytaradi?
    Har doim matn (str) turidagi qiymat.
  3. 32age nomi o‘zgaruvchi nomi bo‘la oladimi?
    Yo‘q, o‘zgaruvchi nomi raqam bilan boshlanishi mumkin emas.

0 / 11 mavzu o‘tildi

Kirib belgilash
Informatika 9-sinf darsligi muqovasi
DarslikdaInformatika — 9-sinf