for va while sikllari

Bir xil amalni ko‘p marta bajarish kerak bo‘lsa, sikl ishlatiladi. Python’da ikki xil sikl bor: for — takrorlashlar soni oldindan ma’lum bo‘lganda, while esa shart rost bo‘lib turguncha takrorlash kerak bo‘lganda qulay. Sikl tanasi ham shart operatoridagi kabi kirish (4 ta probel) bilan yoziladi.

for sikli odatda range() funksiyasi bilan ishlaydi. Birinchi qatorda for i in range(5):, ikkinchi qatorda 4 ta probel bilan print(i) yozilsa, i ga 0, 1, 2, 3, 4 qiymatlari ketma-ket beriladi va ekranda shu sonlar chiqadi. range(1, 6) 1 dan 5 gacha (oxirgi son kirmaydi) sonlarni, range(0, 10, 2) esa 0, 2, 4, 6, 8 sonlarini beradi.

while sikli har safar shartni tekshiradi va u rost bo‘lsa, tanani bajaradi. Masalan, n = 3 bo‘lganda while n > 0: sikli ichida print(n) va n = n - 1 buyruqlari 3, 2, 1 sonlarini chiqaradi va n nolga teng bo‘lganda to‘xtaydi. Agar sikl ichida n o‘zgartirilmasa, shart doim rost qoladi va sikl cheksiz davom etadi.

Yig‘indini hisoblash — sikllarning klassik misoli: total = 0 dan boshlab, for i in range(1, 6): sikli ichida (4 ta probel bilan) total = total + i bajariladi va natijada total 15 ga teng bo‘ladi. Sikldan muddatidan oldin chiqish uchun break, joriy aylanishni o‘tkazib yuborish uchun continue ishlatiladi. Takrorlashlar soni ma’lum bo‘lsa for, noma’lum bo‘lsa while tanlash qulayroq.

Asosiy xulosalar

Sikl buyruqlar guruhini bir necha marta takrorlaydi.
for takrorlashlar soni ma’lum bo‘lganda, while esa shart rost bo‘lguncha ishlatiladi.
range(5) 0, 1, 2, 3, 4 sonlarini beradi (5 kirmaydi).
while ichida shartga ta’sir qiluvchi o‘zgarish bo‘lmasa, sikl cheksiz davom etadi.
break siklni to‘xtatadi, continue esa keyingi aylanishga o‘tadi.

Amaliy topshiriqlar

for va range() yordamida 1 dan 10 gacha sonlarni ekranga chiqaring, so‘ng dasturni faqat juft sonlarni (2, 4, 6, 8, 10) chiqaradigan qilib o‘zgartiring.
while sikli bilan 10 dan 1 gacha teskari sanashni amalga oshiring va oxirida «Boshladik!» deb chiqaring.
Foydalanuvchidan 5 ta son kiritishni so‘rab, ularning yig‘indisini hisoblaydigan dastur yozing (for siklidan va int(input()) dan foydalaning).

Mustahkamlash savollari

O‘zingizni sinab ko‘ring: avval o‘ylab ko‘ring, keyin javobni oching.

1range(1, 6) qaysi sonlarni beradi?Javobni ko‘rish

1, 2, 3, 4, 5 sonlarini (6 kirmaydi).

2Qaysi hollarda for, qaysi hollarda while sikli qulay?Javobni ko‘rish

Takrorlashlar soni oldindan ma’lum bo‘lsa for, shart bo‘yicha davom etish kerak bo‘lsa while.

3while sikli nima uchun cheksiz bo‘lib qolishi mumkin?Javobni ko‘rish

Sikl ichida shartga ta’sir qiladigan o‘zgarish bo‘lmasa, shart doim rost qoladi.